Karne Stresi Tatil Sevincini Gölgelemesin: Uzmanından Ailelere Uyarılar

Kimileri için tatil anlamına gelen bu dönem, bazı çocuklar için ise sınavlar ve notların ardından aileyle yüzleşme sürecine dönüşebiliyor.

Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, özellikle ilkokul çağındaki çocuklar için tatilin doğru planlandığında yeni döneme uyum açısından önemli bir fırsat sunduğunu belirtiyor. Ortaokul ve lise çağındaki çocuklarda ise karne döneminin; kaygı, özgüven kaybı ve değersizlik duyguları gibi uzun vadeli psikolojik sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Başakgil, ebeveyn-çocuk iletişiminde yaşanan kopuklukların, çocuğun ailesinden uzaklaşıp dış çevreye yönelmesine neden olabileceğini vurguluyor.

Karne değerlendirmelerinde yapılan en büyük hatalardan birinin kıyaslama olduğunu ifade eden Psikolog Buse Başakgil, aileleri şu sözlerle uyarıyor:
“Çocuğunuzun karnesini başka çocukların karneleriyle kıyaslamayın. Yaşıtlarıyla karşılaştırılmak, arkadaşlarının daha başarılı olduğunun vurgulanması ve başarısızlıkla suçlanmak; çocukta kaygı, yetersizlik, özgüven eksikliği ve değersizlik duygularına yol açar.”

Başakgil, karne konuşmalarında önce olumlu yönlere odaklanılması gerektiğini, ardından çocuğun kendini ifade etmesine fırsat verilmesinin önemini vurguluyor. Suçlayıcı ve yargılayıcı bir dil yerine, başarısızlıkların nedenlerinin birlikte ve yapıcı şekilde ele alınmasını öneriyor. Sömestr tatilinin bir kriz değil, telafi ve destek süreci olarak görülmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Başarısızlığın geçici bir durum olduğuna dikkat çeken Başakgil, karnedeki notların çocuğun kişiliğinin bir parçası gibi algılanmasının ciddi riskler taşıdığını belirtiyor.
“‘Sen tembelsin, yaramazsın, bu gidişle sınıfı geçemezsin’ gibi ifadeler, çocuğun ‘Ben hiçbir işe yaramıyorum’ algısı geliştirmesine neden olur. Bu durum kaygıyı artırır ve özgüveni zedeler,” diyen Başakgil, başarısızlığın ilgi alanları ve destek ihtiyacı çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.

Psikolog Buse Başakgil, karne döneminde ailelerin sıklıkla düştüğü hataları ise şöyle sıralıyor:

Kötü not nedeniyle çocuğun spor ve sosyal faaliyetlerini kısıtlamak

Sürece değil yalnızca sonuca odaklanmak

İlk olarak düşük notları gündeme getirmek

Kötü not getirdi diye sevgiyi, ilgiyi ve şefkati geri çekmek, mesafeli ve soğuk davranmak

Karne hediyesi konusuna da değinen Başakgil, maddi ödüllerin yanlış kullanıldığında eğitsel sürece zarar verebileceğini belirtiyor.
“Öncelik her zaman tatlı sözlerle takdir olmalı. Maddi ödülün değeri değil, sembolik anlamı önemlidir,” diyen Başakgil; özellikle ilkokul çağındaki çocuklar için kitaplar, boya kalemleri, basit oyuncaklar, doğa gezileri, müze ve sinema etkinliklerinin daha sağlıklı ödüller olduğunu söylüyor. Bilgisayar, cep telefonu, çok pahalı hediyeler ya da evcil hayvan gibi seçeneklerin karne hediyesi olarak tercih edilmesinin ise doğru olmadığını vurguluyor.

Uzmanlara göre, karne dönemi doğru yönetildiğinde çocukların özgüvenini destekleyen, aile bağlarını güçlendiren bir sürece dönüşebiliyor.