İzmir’de barınma krizi derinleşiyor! Kiralar 20 kat arttı

İZPA uzman ekiplerince hazırlanan kapsamlı raporda; daha adil, eşit ve kapsayıcı bir kent hedefi doğrultusunda barınmanın yalnızca bir konuta sahip olmakla sınırlı olmadığı vurgulandı. Güvenli, erişilebilir, uygun fiyatlı, dayanıklı ve nitelikli konutların yanı sıra, sosyal donatılara ve kentsel hizmetlere erişimin de barınma hakkının ayrılmaz bir parçası olduğuna dikkat çekildi.
İyi olma halinin merkezinde barınma var
Raporda “iyi olma hali” kavramı; bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılayabildiği, güvenli ve tatmin edici bir yaşam sürdürebildiği ekonomik, sosyal, ekolojik ve mekânsal koşullar bütünü olarak ele alındı. Barınmanın ise bu iyi olma halinin en belirleyici unsurlarından biri olduğu vurgulandı.
Konutların iklim koşullarına karşı yeterli izolasyona sahip olması, sosyal içermeyi destekleyen bir çevre sunması ve sürdürülebilir bir kentsel doku içinde yer almasının da yaşam kalitesi açısından kritik olduğu ifade edildi.
Konut harcamalarında İzmir ikinci sırada
Raporda, uluslararası literatürde kabul gören ölçüte göre uygun fiyatlı barınma için kira giderlerinin hanehalkı net gelirinin yüzde 30’unu aşmaması gerektiği hatırlatıldı. Bu oranın aşılması durumunda gıda, sağlık, eğitim ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlara ayrılan payın ciddi biçimde daraldığına işaret edildi.
TÜİK Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi verilerine göre konut harcamalarında en yüksek endeks değerine sahip bölgeler sıralamasında İzmir, 143,9 endeks değeriyle 147,3 ile ilk sırada yer alan İstanbul’un ardından ikinci oldu. Aydın, Denizli ve Muğla 122,7 ile üçüncülüğü paylaşırken, Ankara 121,6 ile dördüncü sırada yer aldı.
Merkez ilçelerde kiralar uygun sınırın iki katı
Raporda, barınma giderlerinin İzmir’de yaşam maliyetini belirleyen başlıca unsurlardan biri haline geldiği belirtildi. 2025 yılı itibarıyla iki asgari ücretle çalışan yetişkinden oluşan dört kişilik bir hanenin aylık toplam gelirinin 44 bin 208 TL olduğu hatırlatıldı. Yüzde 30’luk uygun kira kriterine göre bu hane için kira adına ayrılabilecek azami tutarın 13 bin 262 TL olduğu hesaplandı.
Ancak çalışmaya göre İzmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekarelik bir konutun ortalama kira bedeli 25 bin 820 TL seviyesine ulaştı. Bu durum, merkez ilçelerde barınma giderlerinin uygun fiyatlı barınma kriterinin yaklaşık iki katına çıktığını ortaya koydu.
Metrekare bazında kira bedellerinde Güzelbahçe ve Narlıdere öne çıkarken; daha düşük gelirli hanelerin yoğunlaştığı Karabağlar ve Bayraklı gibi ilçelerde dahi kira/gelir oranının yüzde 30’luk sınırı aştığı tespit edildi.
Son 7 yılda 20 katı aşan artışlar
Raporda 2018–2025 yılları arasında 100 metrekarelik konut kiralarındaki değişim de incelendi. Buna göre;