DEMİRCİ AKINCILARI ANITI'NIN HİKÂYESİ: BİR FİKİRLE BAŞLADI, SEÇİM VAATLERİNE GİRDİ, YILLAR SONRA KAVŞAKTA HAYAT BULDU!

Demirci'nin bugün kavşak ortasında yükselen Akıncılar Anıtı'nın arkasında, belki de ilçede pek çok kişinin bilmediği, yıllara yayılan bir hikâye var. Bir ziyaret sırasında dile getirilen fikir, tarihî araştırmalar, belediyeler arasında yürütülen görüşmeler, yaklaşık 1 milyon liralık heykel siparişi, seçim broşürlerine giren meydan projesi, hukuki ve imar engelleri, depoda bekleyen bir anıt ve nihayet yıllar sonra kavşakta hayat bulan bir eser...

Bugün önünden geçenlerin belki de yalnızca bir heykel olarak gördüğü bu anıtın ortaya çıkışında, birden fazla dönemin yöneticilerinin, teknik ekiplerin, tarih araştırmacılarının ve sanatçıların emeği bulunuyor. Üstelik bu hikâye, yalnızca bir heykelin nasıl yapıldığını değil, Demirci'nin Millî Mücadele hafızasına sahip çıkma çabasının nasıl şekillendiğini de anlatıyor.

Bu hikâyenin başlangıcı 2023 yılının son günlerine uzanıyor.

Dönemin Manisa Valisi Enver Ünlü, Demirci ilçesine bir ziyaret gerçekleştiriyor. İlçedeki çeşitli temaslar, kurum ziyaretleri ve incelemeler devam ederken dönemin Demirci Kaymakamı Adem Kaya, ilçeye kazandırmak istedikleri bir projeyi Vali Ünlü'nün gündemine taşıyor.

Kaymakam Kaya'nın düşüncesi, Hükümet Konağı'nın hemen yanında bulunan boş alanın bir tören meydanına dönüştürülmesi. Ancak düşünülen proje sıradan bir çevre düzenlemesinden ibaret değil. Yapılacak alanın Demirci'nin tarihî kimliğini, geçmişini ve Millî Mücadele dönemindeki mücadelesini de yansıtması isteniyor.

İşte bu noktada Demirci Akıncıları Anıtı fikri gündeme geliyor.

Kaymakam Adem Kaya'nın Vali Enver Ünlü'ye aktardığı düşünceler arasında özellikle bir cümle dikkat çekiyor:

"Demirci'de şehidimiz de var."

Aslında bu cümle, projenin neden yalnızca bir meydan düzenlemesi olarak düşünülmediğini anlatan en önemli ayrıntılardan biri. Demirci'nin Millî Mücadele yıllarında verdiği mücadelenin, ödediği bedelin ve tarihî şahsiyetlerinin gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor.

Vali Enver Ünlü, Demirci'den ayrıldıktan sonra konuyu Manisa Büyükşehir Belediyesinin o dönemki başkanı Cengiz Ergün'e iletiyor. Ergün de projeyi değerlendirmek, tarihî yönünü araştırmak ve uygulanabilirliğini görmek amacıyla mimar ve aynı zamanda danışmanı olan Azmi Açıkdil'i görevlendiriyor.

Azmi Açıkdil'in Demirci'ye gelmesiyle birlikte proje artık yalnızca bir fikir olmaktan çıkıyor ve tarihî araştırma süreci başlıyor.

Fakat bu aşamada cevaplanması gereken önemli bir soru bulunuyor: Demirci Akıncıları denildiğinde hangi isimler anıt üzerinde yer almalı?

Bu sorunun cevabı için ilçenin tarihî hafızasına başvuruluyor. Azmi Açıkdil, Demirci Akıncıları Derneği Başkanı, emekli eğitimci Hüseyin Kıncı ile görüşmek istiyor. Yıllara dayanan dostlukları bulunan iki eski arkadaş, dernek binasında bir araya geliyor.

Görüşmenin konusu, Demirci Akıncıları ve ilçenin Millî Mücadele dönemindeki tarihî şahsiyetleri oluyor.

Hüseyin Kıncı, Demirci'nin ilk şehidi olarak Adalalı Mehmet Ali Çavuş'un adını doğruluyor. Ancak Akıncılar Anıtı'nda yer alması düşünülen isimler konusunda da özellikle üzerinde durulması gereken tarihî şahsiyetleri sıralıyor.

Bunlar; Kaymakam İbrahim Ethem Akıncı, Parti Mehmet Pehlivan, Halil Efe ve Gördesli Makbule.

Böylece anıtın tarihî kimliği ve heykel kompozisyonunda yer alacak dört isim de yapılan görüşmelerin ardından şekillenmeye başlıyor.

Burada önemli bir ayrıntıyı özellikle belirtmek gerekiyor. Demirci'nin ilk şehidi olarak anılan Adalalı Mehmet Ali Çavuş ile anıtın heykel kompozisyonunda yer alması kararlaştırılan dört tarihî şahsiyet birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Adalalı Mehmet Ali Çavuş'un adı, projenin tarihî hafızasını anlatan önemli bir unsur olarak gündeme gelirken heykelde öne çıkarılan isimler yapılan araştırma ve görüşmeler sonucunda belirleniyor.

Hüseyin Kıncı ve Azmi Açıkdil, görüşmenin ardından Kaymakam Adem Kaya'nın düşündüğü proje alanına giderek yerinde incelemelerde bulunuyor. Anıtın nerede konumlandırılacağı, meydanın nasıl düzenleneceği ve heykelin hangi noktada yükselmesinin daha uygun olacağı üzerinde ayrıntılı değerlendirmeler yapılıyor.

Yani yalnızca heykelin kimlerden oluşacağı değil, Demirci'nin merkezinde nasıl bir tarihî buluşma noktası oluşturulacağı da düşünülüyor.

Bu arada söz konusu alanın geçmişine ilişkin bir ayrıntıyı da hatırlatmakta fayda var. Burası, kısa bir süre önce Demirci Belediyesi tarafından düzenlenmiş ve dönemin Belediye Başkanı Erkan Kara'nın görev sürecinde belediye meclisinin aldığı kararla "Abdullah Akarsu Etkinlik Alanı" adıyla hizmete açılmış bir alan.

Ancak biz yeniden 2023 yılının sonundaki o sürece dönelim.

Azmi Açıkdil, Demirci'deki araştırma ve incelemelerini tamamlayarak Manisa'ya dönüyor. Yapılan değerlendirmelerin ardından Manisa Büyükşehir Belediyesi projeyi ciddi şekilde ele alıyor. O günün ekonomik koşullarında yaklaşık 1 milyon TL değerinde olan anıtın yaptırılması konusunda karar veriliyor.

Heykelin yapımı için Demirci'ye yabancı olmayan bir isim tercih ediliyor: Heykeltıraş Eray Okkan.

Bu tercihin de kendine özgü bir geçmişi bulunuyor. Çünkü Eray Okkan, Demirci'de daha önce çeşitli heykel çalışmaları gerçekleştirmiş bir sanatçı.

Bugünkü Adliye binasının girişinin sol tarafında daha önce bulunan ve Kaymakam İbrahim Ethem Akıncı, Parti Mehmet Pehlivan ile Gördesli Makbule'nin yer aldığı Demirci Akıncıları heykelini yapan isim de yine Eray Okkan.

Düvenönü Meydanı'ndaki havuzun içerisinde bulunan, omzundaki su testisinden su döken kadın heykeli de onun eseri.

Ayrıca o dönem belediye hizmet binasının karşısında bulunan, Atatürk'ün Sakarya isimli atının üzerindeki heykel de yine aynı sanatçının imzasını taşıyor.

Dolayısıyla Demirci'nin sanatsal hafızasında daha önce eserleri bulunan Eray Okkan'a bu kez dört tarihî şahsiyeti bir araya getiren yeni bir Demirci Akıncıları Anıtı sipariş ediliyor.

Çalışmalar tamamlanıyor ve anıt ortaya çıkıyor.

Ancak hikâyenin en dikkat çekici bölümü bundan sonra başlıyor.

Heykel tamamlanmasına rağmen hemen Demirci'ye getirilip belirlenen alana dikilmiyor. Manisa Büyükşehir Belediyesi, tamamlanan anıtı kendi deposuna kaldırıyor.

Çünkü Büyükşehir Belediyesinin hedefi yalnızca bir heykel yaptırıp uygun bir noktaya yerleştirmek değil. Kaymakam Adem Kaya'nın ilk olarak gündeme getirdiği tören alanı projesiyle anıtın birlikte tamamlanması planlanıyor.

Önce alan düzenlenecek, ardından hazırlanan anıt meydandaki yerini alacak. Böylece Demirci hem resmî törenlerde kullanabileceği yeni bir meydana hem de Millî Mücadele tarihini yaşatacak önemli bir esere kavuşacak.

Ne var ki bu sırada takvim ilerliyor ve Türkiye yeni bir yerel seçim sürecine giriyor.

31 Mart 2024 Mahallî İdareler Seçimleri yaklaşırken dönemin Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Cengiz Ergün, MHP'den yeniden aday oluyor. Demirci için hazırlanan tören alanı projesi de seçim çalışmalarında yer buluyor.

Proje, Ergün'ün seçim kampanyası kapsamında ilçelere dağıtılan broşürlerde kendisine yer buluyor. Bununla da yetinilmiyor. Demirci'de yapılması planlanan alanın proje animasyonları hazırlanıyor, sosyal medya üzerinden yayımlanan videolarla kamuoyuna tanıtılıyor.

Dolayısıyla ortada yalnızca seçim döneminde dile getirilmiş sözlü bir vaat bulunmuyor.

Projenin fikri ortaya çıkmış, tarihî şahsiyetler üzerinde araştırma yapılmış, heykel siparişi verilmiş, anıt tamamlanmış, tören alanının tasarımı hazırlanmış ve proje seçim broşürleriyle tanıtım videolarına kadar girmiş durumda.

Ancak Demirci'deki yerel siyasi tablo da bu süreçte değişiyor.

İki dönem belediye başkanlığı yapan Selami Selçuk, yeniden aday olmak istemesine rağmen AK Parti tarafından bu dönem için aday gösterilmiyor. Bu gelişmenin ardından Selçuk'un siyasi motivasyonunun azalmasıyla ilçede başlaması beklenen bazı girişimlerin de rölantide kaldığı ifade ediliyor.

Yerel seçim atmosferi, adaylık tartışmaları ve siyasi hesaplar devam ederken projenin teknik ve hukuki hazırlıkları da sürüyor.

İşte bu noktada, kamuoyunda çok fazla konuşulmayan ancak projenin hayata geçirilmesini doğrudan etkileyen önemli bir konu ortaya çıkıyor.

Tören alanının yapılabilmesi için belediyelerin yalnızca proje üzerinde anlaşması yeterli değil. Uygulama yapılacak bölgenin imar planı açısından da uygun hâle getirilmesi gerekiyor.

Büyükşehir Belediyesi yasası ve ilgili mevzuat çerçevesinde imar planı değişikliği yapılması zorunluluğu bulunuyor. Bunun için öncelikle Demirci Belediye Meclisinden karar alınması, ardından bu kararın Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinde onaylanması gerekiyor.

Belediyelerin teknik personelleri bu kapsamda çalışmalara başlıyor. Ancak süreç içerisinde bazı önemli hukuki ve teknik engeller gündeme geliyor.

Bunlardan ilki, proje alanının bir bölümünün Endüstri Meslek Lisesi'ne tahsis edilmiş Hazine arazisi olması.

Eğitim amacıyla tahsis edilmiş bir alanın farklı bir projeye dâhil edilmesi, ilgili mevzuat bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu. Bu nedenle söz konusu bölümün projeye katılabilmesi için gerekli hukuki işlemlerin tamamlanması, ihtiyaç duyulması hâlinde başka bir alanda karşılıklı imar düzenlemesi yapılması ve tahsis süreçlerinin yürütülmesi gerekiyor.

Diğer önemli mesele ise Demirci Belediyesine ait alanın bir bölümünün su havzasına yakın olması.

Su havzalarının korunmasına ilişkin yasal düzenlemeler, bu bölgelerde yapılabilecek uygulamalara belirli sınırlar getiriyor. Dolayısıyla proje yalnızca bir meydan düzenlemesi olarak değerlendirilemiyor. Mülkiyet durumu, eğitim alanı tahsisi, imar planı ve su havzası koruma hükümlerinin birlikte ele alınması gerekiyor.

Seçim atmosferinin yoğunluğu içerisinde bu teknik ayrıntılar kamuoyunda yeterince tartışılmıyor. Projenin tanıtımı yapılıyor, beklentiler oluşuyor ancak hukuki ve idari süreçlerin tamamlanması konusunda aynı ölçüde bilgilendirme gerçekleştirilemiyor.

31 Mart 2024 seçimlerinin ardından ise Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı makamı el değiştiriyor. Cengiz Ergün'ün yerine Ferdi Zeyrek seçiliyor. Demirci Belediye Başkanlığı görevine de Erkan Kara geliyor.

Tören alanı projesi beklemeye alınırken tamamlanmış olan Demirci Akıncıları Anıtı, Manisa Büyükşehir Belediyesinin deposunda kalmaya devam ediyor.

Projenin kaldığı yerden devam ettirilmesi için sonraki süreçte bazı girişimlerde bulunuluyor. Ancak daha önce karşılaşılan hukuki ve teknik gerekçeler nedeniyle planlanan tören alanı projesi hayata geçirilemiyor.

Erkan Kara'nın belediye başkanlığına seçilmesinin hemen ardından ise söz konusu alan Demirci Belediyesi tarafından yeniden düzenleniyor ve belediye meclisi kararıyla "Abdullah Akarsu Etkinlik Alanı" adıyla hizmete kazandırılıyor.

Böylece ilk düşünülen tören meydanı projesi, planlandığı şekliyle gerçekleştirilemese de alan farklı bir düzenlemeyle ilçenin kullanımına sunulmuş oluyor.

Peki, depoda bekleyen anıtın akıbeti ne olacaktı?

İşte hikâyenin bugünkü konumuna ulaşmasını sağlayan gelişme de bu sorunun cevabında saklı.

Demirci-Salihli karayoluna bağlanan, şehir merkezinden çıkan yolun birleşme noktasında bulunan kavşak, açıldığı günden itibaren yaşanan üzücü trafik kazalarıyla zaman zaman gündeme geliyor.

Bu kazalar ilgililerin dikkatinden kaçmıyor. Söz konusu yolun ilk yapım sürecinde, dönemin Belediye Başkanı Selami Selçuk döneminde gerekli bazı işlemler tamamlanmadan çalışmalara başlanmış olması, ilerleyen yıllarda farklı hukuki sorunları da beraberinde getiriyor.

Özellikle tapu ve kadastro kayıtlarına ilişkin eksiklikler nedeniyle Karayolları Bölge Müdürlüğünün çalışma yapmak istediği kavşakta yasal pürüzlerle karşılaşılıyor. Sonraki süreçte bu sorunların giderilmesiyle birlikte kavşak çalışmasının önündeki engeller kaldırılıyor ve nihayet bölgede kavşak düzenlemesi gerçekleştiriliyor.

Kavşağın tamamlanmasının ardından ortada yeni bir durum ortaya çıkıyor. Kavşağın tam ortasında kalan bölüm boş duruyor.

İşte tam da bu noktada, Manisa Büyükşehir Belediyesinin deposunda bekleyen Demirci Akıncıları Anıtı yeniden hatırlanıyor.

Yıllar önce Kaymakam Adem Kaya'nın fikriyle başlayan, Vali Enver Ünlü'nün girişimiyle Büyükşehir Belediyesinin gündemine taşınan, Cengiz Ergün döneminde yaptırılan ve Eray Okkan tarafından tamamlanan anıt için yeni bir yer ortaya çıkmış oluyor.

Bu kez anıtın yerleştirilmesi için ilk projedeki tören alanının tamamlanması beklenmiyor. Büyükşehir Belediyesine ait heykel ile Demirci Belediyesinin üstlendiği kaide çalışması bir araya getiriliyor.

Heykeltıraş Eray Okkan'ın nezaretinde yürütülen çalışmaların ardından yıllardır depoda bekleyen Demirci Akıncıları Anıtı, bugün bulunduğu kavşağın ortasındaki yerini alıyor.

Böylece bir zamanlar Hükümet Konağı yanında yapılması düşünülen tören alanının merkezinde yükselmesi planlanan anıt, yıllar sonra farklı bir noktada Demirci halkıyla buluşuyor.

Bugün bu anıtın önünden geçenler belki de arkasındaki uzun süreci bilmiyor. Kimileri için kavşağın ortasında duran bir heykelden ibaret olabilir. Oysa arkasında 2023 yılının sonlarında başlayan bir fikir, tarihî araştırmalar, dostluklar, kurumlar arası görüşmeler, belediye kararları, yaklaşık 1 milyon liralık bir sanat eseri, seçim vaatleri, hukuki engeller ve yıllarca süren bir bekleyiş var.

Bu yazıyı kaleme almaktaki amacım da tam olarak bu bilinmeyenleri tarihe not düşmek.

Çünkü bazen bir eserin ortaya çıkış hikâyesi, eserin kendisi kadar değerlidir. Bugün kavşakta yükselen Demirci Akıncıları Anıtı'nın arkasında kimin hangi aşamada emeği olduğunu, hangi fikrin nereden doğduğunu, hangi görüşmelerin yapıldığını ve hangi engellerin aşıldığını gelecek kuşakların bilmesini istedim.

Bu süreçte emeği geçenleri tek tek sayıp birilerine paye vermek ya da bir başkasının katkısını görmezden gelmek gibi bir düşüncem yok. Zaten bu anıtın üzerinde hiç kimsenin kişisel imzası ya da siyasi aidiyeti bulunmuyor. Orada Demirci'nin tarihine mal olmuş dört önemli şahsiyet var.

Kaymakam Adem Kaya'nın ortaya koyduğu fikirden Vali Enver Ünlü'nün girişimine, Cengiz Ergün ve Manisa Büyükşehir Belediyesinin projeye verdiği destekten Azmi Açıkdil'in araştırmalarına, Hüseyin Kıncı'nın tarihî hafızasından heykeltıraş Eray Okkan'ın sanatına, Erkan Kara döneminde gerçekleştirilen düzenlemeye ve emeği bulunan teknik ekiplerin çalışmalarına kadar bu hikâyenin farklı aşamalarında katkı sunan herkesin ayrı bir emeği bulunuyor.

Bugün anıtın bulunduğu yerde yükselen yalnızca dört tarihî şahsiyetin heykeli değil; Demirci'nin Millî Mücadele geçmişine duyulan saygının, ilçenin tarihine sahip çıkma iradesinin ve farklı dönemlerde ortaya konulan emeklerin ortak bir sonucudur.

Kimse çıkıp da "Bu heykelin şurasında ben de varım" diyemeyeceğine göre, belki de yapılabilecek en doğru şey, Demircili olarak bu eserin ortaya çıkmasında emeği bulunan herkese teşekkür etmektir.

Ben de bu yazıyla, aradan yıllar geçse bile unutulmaması gereken bu süreci kayıt altına almak ve emeği geçen herkese Demirci adına teşekkür etmek istedim.

Çünkü bazı eserler yalnızca yapıldıkları tarihle değil, ortaya çıkmaları için verilen mücadeleyle de tarihe geçer. Demirci Akıncıları Anıtı da işte böyle bir hikâyenin eseridir.
Çünkü Demirci Akıncıları'nın hikâyesi bir seçim broşürüne sığmayacak kadar değerlidir. Tamamlanmış bir heykelin depoda beklemesi ise yalnızca bir belediye yatırımının değil, ilçenin tarihî hafızasına yönelik bir beklentinin de yarım kalmasıdır.
Başta Cumhuriyetimizin kurucusu Başkomutanımız Mustafa Kemal Atatürk, Bundan böyle Demirci'nin girişinde gelenleri selamlayacak olan, anıtta temsil edilen kahramanlarımız ve onların silah arkadaşlarının ruhuna birer fatiha okumanızı, bu eser için emek veren herkese de kocaman bir teşekkür etmenizi, ayrıca emeği geçenleri  de anıtın açılış törenine davet etmeyi unutmamanızı rica ediyorum.
15 Kasım 2026
Mustafa Temiz

YORUM EKLE