Çekirdeksiz Kuru Üzüm: Manisa Bağlarının Sessiz Çığlığı
Türkiye, çekirdeksiz kuru üzüm denildiğinde dünyada bir numaralı ülkedir. Ancak bu gururun gerçek sahipleri olan Ege’nin bağcıları, özellikle de Manisa çiftçisi bugün büyük bir çıkmazın içindedir.
Manisa’da bağ bozumu başladı. Fiyatlar ise hâlâ 100 lira civarında dolaşıyor. İlk bakışta iyi gibi görünen bu rakam, aslında üretici için tam bir hayal kırıklığıdır. Çünkü Türkiye’de resmî enflasyon %40-50 bandındayken, çiftçinin maliyetleri %150’ye yakın artış göstermiş durumda. Mazot, gübre, ilaç, işçilik derken bağcı için üzüm üretmek kâr değil, adeta zarar kapısı hâline geldi.
Dünya Liderliği, Çiftçiye Yansımıyor
Rakamlar çarpıcı: Manisa merkezli Ege Bölgesi, Türkiye’nin çekirdeksiz kuru üzüm üretiminin %85’ini karşılıyor.
2023/24 sezonunda Türkiye’nin ihracat geliri %16 artışla 525,9 milyon dolara ulaştı. Dünyada ise her iki kuru üzümden biri Türkiye’den geliyor.
Ama ne yazık ki bu başarı, bağcıya yansımıyor.
| Sezon | İhracat Miktarı (bin ton) | İhracat Geliri (Milyon $) |
|---|---|---|
| 2022/23 | 236 | 445 |
| 2023/24 | 207 | 526 |
| 2024/25* | 190 | 396 (ilk 9 ay) |
2024/25 sezonu ilk yarı verileridir.
Manisa’nın Üzücü Tablosu
Tarım Bakanlığı verilerine göre Manisa’da kuru üzüm üretim maliyeti 2021 yılında dönüm başına 4.528 TL idi.
-
2025 yılında maliyet dönüm başına 35.000-50.000 ₺ seviyesine yükselerek on kat artmıştır.
-
Buna karşın çekirdeksiz kuru üzüm üretici fiyatları ise ancak 7 kat artarak üretici çiftçilerimiz 2025 itibarıyla elde en az %30 gelir kaybına uğramaktadır.
Bu maliyetin %55’i işçilik ve mekanizasyon, %15’i materyal giderlerinden oluşuyordu.
O günden bugüne mazot, gübre, işçilik fiyatları %50-150 oranında arttı. Bugün 1 kilogram üzümün maliyeti 80-100 liraları bulmuş durumda.
Ancak piyasada fiyatlar hâlâ geçen yılki seviyelerde.
| Gider Kalemi | Pay (%) | Açıklama |
|---|---|---|
| İşçilik ve Mekanizasyon | 55% | Toplam maliyetin yarısından fazlası |
| Materyal Giderleri | 15% | Fidan, gübre, ilaç vb. |
| Diğer Sabit Giderler | 30% | Sulama, bakım, amortisman |
Bağı Çöken Manisa, Türkiye Kaybeder
Unutmayalım: Üzüm, sadece bir tarım ürünü değildir. Manisa için kültürdür, gelenektir, geçim kaynağıdır.
Bu ürün yok olursa, köy boşalır, ocak söner, toprak sahipsiz kalır.
Türkiye, dünya kuru üzüm pazarında lider konumunu korumak istiyorsa önce Manisalı üreticinin yanında durmalıdır.
Taban fiyat uygulaması, kooperatifleşmenin güçlendirilmesi, ihracat gelirinin adil paylaşılması şarttır.
Aksi hâlde Manisa bağlarının çığlığı, yalnızca üreticinin değil, Türkiye’nin kaybı olacaktır.
25 Ağustos 2025
Ahmet Orhan
