Yaklaşık 15 yıl boyunca Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabirde muhafaza edilen Atatürk’ün tabutu, nakil hazırlıkları kapsamında yerinden çıkarıldı. Beş gün süren hazırlıkların ardından 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e defnedildi.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e nakil süreci, Cumhuriyet tarihinin en anlamlı olaylarından biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetmesinin ardından naaşı, 21 Kasım 1938’de Ankara Etnografya Müzesi’nde hazırlanan geçici kabre konuldu. Anıtkabir’in tamamlanmasına kadar burada muhafaza edilen naaş için 4 Kasım 1953’te nakil hazırlıkları başladı.

4 Kasım 1953'te tabut geçici kabirden çıkarıldı

73 yıl önce, 4 Kasım 1953 tarihinde Atatürk’ün Türk bayrağıyla örtülü tabutu geçici kabir odasından çıkarıldı. Tarihi işlem sırasında mermer lahit kapağı söküldü ve tabutu kaldırmak için kullanılacak makaralar lahit salonunun tavanına yerleştirildi.

Meclis Başkanı Refik Koraltan, Başbakan Adnan Menderes ve devletin üst düzey temsilcileri de törende hazır bulundu.

Başbakan Menderes, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Hanım’ı tabutun yanına götürdü. Makbule Hanım’ın başını ağabeyinin tabutuna dayayarak dakikalarca beklemesi, nakil sürecinin en duygusal anlarından biri oldu.

Atatürk’ün tabutu, 9 Kasım’da gerçekleştirilecek nakil işlemi öncesinde Türk bayrağıyla örtülü şekilde muhafaza edildi. Bu süreçte 100 erkek ve 40 kız öğrencinin katılımıyla 18.00’den sabah saatlerine kadar süren Gençlik Nöbeti tutuldu.

Atatürk'ün naaşı nasıl muhafaza edildi?

Atatürk’ün naaşının Anıtkabir tamamlanıncaya kadar korunabilmesi amacıyla tahnit adı verilen özel bir işlem uygulanmıştı.

Prof. Dr. Lütfi Aksu tarafından gerçekleştirilen işlem sırasında naaşa özel bir koruyucu solüsyon enjekte edilmiş, ayrıca koltuk altlarına iki küçük ilaç şişesi yerleştirilmişti.

Anıtkabir’e nakil öncesinde bu geçici koruma işleminin sonlandırılması için bir komite oluşturuldu. Naaşın durumunun incelenmesi ve tahnit işleminin sonlandırılması amacıyla tabutun açılmasına karar verildi.

Tabut 9 Kasım 1953'te açıldı

Atatürk’ün tabutunun açılması işlemi, 9 Kasım 1953 sabahı saat 07.30’da gerçekleştirildi. Gül ağacından yapılmış tabutun vidaları söküldüğünde içerisinde madeni bir sanduka bulunduğu görüldü.

Sandukanın açılmasının ardından koruyucu solüsyonla ıslatılmış tahta talaşları ortaya çıktı. Talaşların arasında koruyucu sıvı bulunan bir şişe de bulundu.

Atatürk’ün naaşı beyaz kefene sarılmıştı. Sargılar açılmaya başlandığında salonda bulunan yetkililer büyük bir heyecanla bekliyordu.

Naaşın durumuyla ilgili halk arasında çeşitli söylentiler dolaşırken, Ankara Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü Başkanı Prof. Dr. Kamile Şevki Mutlu, Atatürk’ün yüzünü dikkatle inceledi.

Atatürk’ün yüz hatlarının bozulmadığını gören Mutlu’nun, gördüğü manzarayı daha sonra, “Atatürk, Dolmabahçe Sarayı’nda uyuyor gibiydi” sözleriyle anlattığı aktarıldı.

Menderes'in Atatürk'ün yüzüne bakamadığı anlatıldı

Komite üyeleri Atatürk’ün naaşını görmek üzere tabutun başına çağrıldı. Başbakan Adnan Menderes de tabutun bulunduğu bölüme çıktı.

Prof. Dr. Kamile Şevki Mutlu’nun daha sonra aktardığı anılara göre Menderes büyük bir heyecan yaşadı ve Atatürk’ün yüzüne bakamadan salondan ayrıldı.

İncelemenin ardından naaş yeniden koruyucu solüsyonla muhafaza edildi ve beyaz kefenle sarıldı.

Atatürk'ü son görenlerin hafızasında kalan sözler

Atatürk’ün naaşını son kez görme fırsatı bulanlar arasında Etnografya Müzesi’nde görev yapan asistanlar Osman Ersoy ve Halide İntepe de bulunuyordu.

Osman Ersoy, Atatürk’ün kaşlarının son derece belirgin olduğunu ifade ederken, Halide İntepe gördüğü manzarayı, “Bir ölü yüzü yoktu. Uyuyor gibiydi” sözleriyle anlattı.

Atatürk’ün naaşını toprağa verilmeden önce gören isimlerden biri de ilerleyen yıllarda Anayasa Mahkemesi Başkanlığı yapan Yekta Güngör Özden’di. O dönem 22 yaşında hukuk fakültesi öğrencisi olan Özden, Atatürk’ün yüz ifadesinin huzurlu olduğunu belirterek naaşı gördüğü anda Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünü kabullendiğini ifade etti.

10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e defnedildi

4 Kasım 1953’te başlayan hazırlıkların ardından Atatürk’ün naaşı, 9 Kasım’da Etnografya Müzesi’nden alınarak Anıtkabir’e nakledildi.

10 Kasım 1953’te, Atatürk’ün ölümünün 15’inci yıl dönümünde gerçekleştirilen törenle naaşı Anıtkabir’deki ebedî istirahatgâhına defnedildi.

Böylece 1938 yılında başlayan geçici kabir dönemi sona erdi ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk, kendi adına inşa edilen Anıtkabir’de ebedî istirahatine kavuştu.