Kuşatılan Coğrafya: Türkiye Haritanın Neresinde?

Afganistan’dan İran’a uzanan müdahale hattı bir tesadüf mü, yoksa yeni dünya düzeninin jeopolitik mimarisi mi? Ve bu haritanın tam ortasında duran Türkiye neyle karşı karşıya?

Yirminci yüzyılın sonunda başlayan bir süreç, yirmi birinci yüzyılda yeni bir form kazanarak devam ediyor. ABD’nin önce Afganistan’da Taliban rejimini devirmesiyle başlayan askerî müdahale zinciri, ardından Irak’ın “uzun menzilli silahlar” gerekçesiyle işgaliyle genişledi.
2011’den itibaren Suriye iç savaşının rejim değişikliği hedefli bir vekâlet savaşına dönüşmesi ise bu hattı Doğu Akdeniz’e kadar uzattı.

Bugün gelinen noktada İran üzerindeki ABD–İsrail baskısı ve zaman zaman doğrudan askerî angajmana varan gerilim, bu zincirin henüz — bir haftaya yaklaşan savaşa rağmen — tamamlanmadığını gösteriyor.

Haritaya yukarıdan baktığımızda ortaya çıkan tablo çarpıcıdır:
Afganistan’dan başlayan, Irak ve Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaşan; doğuya doğru ise Çin Denizi’ne kadar uzanma potansiyeli taşıyan bir jeopolitik kuşak…

Bu kuşağın bir ucu Atlas Okyanusu’na, diğer ucu ise Güney Çin Denizi’ne dayanabilecek bir genişleme ihtimali barındırıyor.

Resmî söylem çoğu zaman “Ortadoğu’da istikrarlı ve Batı’yı tehdit etmeyen bir yapı kurmak” şeklinde formüle edildi. Ancak sonuçlara baktığımızda ortaya çıkan manzara daha farklıdır:

• Enerji hatlarının kontrolü

• İsrail’in güvenliğinin tahkimi

• Çin’in yükselişinin dolaylı biçimde sınırlandırılması

Çin’in ekonomik büyümesi, nadir toprak elementleri üzerindeki hâkimiyeti ve Kuşak-Yol Projesi, küresel güç mücadelesini artık sadece bir Ortadoğu meselesi olmaktan çıkarmıştır. Ortadoğu’daki istikrarsızlık, Asya-Pasifik’teki güç rekabetinden bağımsız değildir.

Türkiye, son çeyrek yüzyıldır sınırlarının çevresinde sürekli kriz yaşamaktadır:

• Güneyde Irak ve Suriye istikrarsızlığı

• Doğuda İran gerilimi

• Doğu Akdeniz’de enerji rekabeti

• Karadeniz’de NATO–Rusya dengesi

Bu tablo, Türkiye’de huzursuzluk yaratmaması mümkün olmayan bir güvenlik atmosferi üretmektedir.

Daha dikkat çekici olan ise şudur:
Türkiye bu süreçte savunma kapasitesini artırmaya çalışırken, aynı zamanda bazı kritik alanlarda ciddi zorluklarla karşılaşmıştır.

F-35 Lightning II Programı’ndan çıkarılması, Türkiye’nin beşinci nesil hava üstünlüğü planlamasında ciddi bir boşluk doğurmuştur. S-400 alımı sonrası yaşanan bu gelişme, yalnızca teknik değil, aynı zamanda jeopolitik bir mesaj niteliği taşımaktadır.

Türkiye, yerli SİHA’larla önemli bir atılım gerçekleştirmiştir; ancak yüksek yoğunluklu bir bölgesel savaşta hava üstünlüğünün belirleyici rolü gerçeği ortadadır. Neredeyse çeyrek asırdır Hava Kuvvetlerimize yeni savaş uçaklarının katılmamış olması, çok büyük bir zafiyet oluşturmaktadır.

Son dönemde ABD ve İsrail merkezli bazı sosyal medya hesaplarında, Türkiye’nin hedef alınabileceğine dair iddialar dolaşıma sokulmaktadır.

Bu söylemler farklı şekillerde okunabilir:

• Psikolojik harp unsuru

• Stratejik baskı mesajı

• Marjinal çevrelerin provokatif dili

Türkiye’nin NATO üyesi olması, Batı sistemiyle kurumsal bağlarının sürmesi ve bölgesel caydırıcılığı göz önüne alındığında, doğrudan bir askerî hedef olma ihtimali düşük olarak değerlendirilebilir.

Ancak bu durum, Türkiye’ye yönelik dolaylı baskı, çevreleme veya çok yönlü tehdit ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Soru “Türkiye’ye saldırı olur mu?” değildir.

Asıl soru şudur:
Türkiye, içinde bulunduğu bu kuşatılmış kuşakta caydırıcılığını yeterince yükseltebiliyor mu?

Caydırıcılık yalnızca askerî güç değildir:

• Ekonomik dayanıklılık

• Enerji bağımsızlığı

• İç siyasi bütünlük

• Teknolojik atılım

• Diplomatik denge

Bunların tamamı güvenlik mimarisinin ayrılmaz parçalarıdır.

Tek kutuplu dünya düzeninin sarsıldığı bir dönemdeyiz. ABD merkezli sistem gücünü korumaya çalışırken, Çin merkezli yeni bir ekonomik ağırlık merkezi oluşmaktadır. Bu iki eksen arasında jeopolitik fay hatları giderek büyümektedir.

Türkiye, bu fay hattının tam ortasındadır.
Bu yüzden mesele bir komplo tartışması değil; soğukkanlı bir güç muhasebesidir.

Afganistan’dan İran’a uzanan müdahale hattı, yalnızca bölgesel krizler zinciri değildir. Bu hat, yeni dünya düzeninin inşa edildiği kuşaktır.
Türkiye ise bu kuşağın seyircisi değil, merkezidir.

Tarih bize şunu öğretir:
Haritanın ortasında duran ülkeler ya güç üretir ya da başkalarının stratejisinin konusu olur.

Türkiye için tercih artık bir dış politika meselesi değil; bir varoluş meselesidir.

4 Mart 2026 

Ahmet Orhan