Bilim dünyasında uzun yıllardır kabul gören dev çarpışma teorisi, Ay’ın yaklaşık 4,5 milyar yıl önce erken dönem Dünya’ya çarpan Mars büyüklüğündeki Theia adlı gezegenimsi bir cismin enkazından oluştuğunu öne sürüyordu. Ancak Theia’nın milyarlarca yıl önce tamamen yok olması, bu teoriyi kimyasal verilerle doğrulamayı güçleştiriyordu.

İzotop ‘parmak izleri’ Theia’nın izini sürdü

Araştırma ekibi, Dünya’dan toplanan antik kayalarla Apollo astronotlarının Ay yüzeyinden getirdiği örneklerdeki demir, krom, zirkonyum ve molibden izotoplarını karşılaştırdı. Bu izotoplar, gezegenlerin oluştuğu bölgelere özgü kimyasal imzalar taşıyor.

Bilim insanları, yüzlerce oluşum senaryosunu modelleyerek hangi koşullar altında bugün gözlenen Dünya–Ay izotop benzerliğinin ortaya çıkabileceğini test etti. Bulgular, bu kimyasal imzaların en iyi şekilde, Theia’nın iç Güneş Sistemi’nde sıcaklık ve yoğunluğun daha yüksek olduğu bir bölgede oluştuğu varsayımıyla uyuştuğunu ortaya koydu.

“Artık yok olmuş bir gezegeni geriye dönük olarak çözmek olağanüstü”

Araştırmaya katılmayan ancak bulguları değerlendiren Royal Observatory Greenwich’ten astronom Jake Foster, keşfin önemini şu sözlerle özetledi:

“Theia, 4,5 milyar yıldır var olmayan bir gezegen. Tamamen yok olmuş bir cisme dair bu kadar hassas bir köken analizi yapabilmek bilim adına olağanüstü bir adım.”

Güneş Sistemi’nin erken dönemine dair yeni ipuçları

Önceki bazı hipotezler, Theia’nın Dünya’dan daha dış bölgelerde oluşmuş olabileceği yönündeydi. Ancak yeni çalışma, çarpışmanın iki gök cismi arasındaki kimyasal uyumun kökenini daha güçlü bir şekilde açıklıyor.

Bilim insanları, bu bulgunun yalnızca Ay’ın nasıl oluştuğuna değil, aynı zamanda Güneş Sistemi’nin ilk dönemlerinde gezegenlerin nasıl büyüyüp etkileşime girdiğine dair yeni araştırmaların önünü açacağını belirtiyor.

Araştırma, Theia’nın kimyasal gölgesini takip ederek, Güneş Sistemi’nin en dramatik olaylarından birine dair en net tabloyu sunan çalışmalar arasında yerini aldı.