İKTİDARIN TAHAMMÜLÜ HUKUKUN SINIRI OLAMAZ

Demokratik düzenin güvenceleri zayıfladığında, ifade özgürlüğü ve çoğulculuk yalnızca medya kuruluşlarının değil, tüm yurttaşların sorunu hâline gelir.
Türkiye’de demokrasi yalnızca sandıkta sınanmıyor. Mahkeme salonunda, televizyon ekranında, gazete sütununda ve vatandaşın günlük konuşma özgürlüğünde de her gün yeniden tartılıyor. Son çeyrek asırda demokrasi adına mesafe alması beklenen ülke, temel hak ve özgürlükler bakımından geçmişin bazı dönemlerini bile aratabilecek bir noktaya sürüklendi.
Bugün yaşananları yalnızca iktidar ile muhalefet arasındaki siyasi bir bilek güreşi olarak okumak eksik kalır. Asıl mesele, kimin iktidarda kalacağı veya kimin geleceği değil; demokratik düzenin temel güvencelerinin ne kadar ayakta kaldığıdır.
Demokrasinin gerilemesi bir gecede olmaz. Önce yasalar esnetilir, ardından kurumlar işlevsizleştirilir. Özgürlüklerin alanı daralır, itiraz eden sesler baskılanır. Bir süre sonra toplum, dün en doğal hakkı saydığı bir sözün veya eylemin bugün soruşturma gerekçesi yapılabildiği bir tabloya kanıksamaya başlar. Son yıllarda yaşadığımız, tam olarak bu sürecin sertleşmiş hâlidir.
Özgürlüğün sınırı tahammüle dönüşürken
Terörle mücadele, kamu düzeni, toplumsal barış ve dezenformasyonla mücadele elbette devletin meşru sorumluluklarıdır. Kimse bu alanlarda devletin görevini inkâr etmez. Ancak bu kavramların sınırları belirsizleştirilirse hukuk, özgürlüğü koruyan bir kalkan olmaktan çıkar; özgürlüğü daraltan bir aparat hâline gelir.
Terörle Mücadele Kanunu’ndaki uygulamalar, Türk Ceza Kanunu’ndaki halkı kin ve düşmanlığa tahrik ile yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçlarının yorumlanma biçimi ve protesto haklarına getirilen sınırlamalar bu yüzden kritik bir eşikte duruyor.
Vatandaşın hükümeti eleştirmesi, sendikanın çalışma koşullarına itiraz etmesi, sivil toplumun kamu uygulamalarını sorgulaması veya muhalefetin sokağa çıkması demokrasinin arızası değil, normal işleyişidir. Bunların suç gibi göründüğü yerde özgürlükten söz etmek zorlaşır. Hukuk devleti, iktidarın hoşuna gideni değil, hoşuna gitmeyeni de koruyabildiği ölçüde hukuk devletidir.
"Her akşam konuşanlar" ve kayyum tartışması
17 Kasım’da Sözcü TV ve sozcu.com.tr’ye yönelik operasyonla TMSF’nin kayyum olarak atanması, basın özgürlüğü tartışmasını yeniden en ön sıraya taşıdı. Soruşturmanın hukuki boyutunu ve iddiaları elbette yargı değerlendirecek. Fakat dosyanın hukuki gerekçelerinin bulunması, atılan adımın demokratik hayata etkisini konuşmaya engel değil.
Hemen ardından MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin şu sözleri tartışmaya bambaşka bir boyut kattı:
“Bu sorunun sebep ve sonuçlarını Sözcü yöneticilerine sormak lazım. Orada her akşam konuşmalarına dikkat etmeden her şeyi konuşan insanlara sormak lazım.”
Bir kanalda akşam kuşağında yapılan yorumların ve eleştirilerin doğrudan gerekçe gibi gösterilmesi, hukuki tartışmanın ötesinde ağır bir ifade özgürlüğü sorusu doğuruyor.
Siyasi iktidar veya ortakları ekrandaki sözlerden rahatsız olabilir. İddialar eksik ya da yanlış olabilir, yorumlara sert itirazlar yapılabilir. Ama bunların panzehiri kayyum veya susturma değil; söz, bilgi, belge ve bağımsız yargıdır. Gazetecinin neyi konuşup neyi konuşmayacağını siyasi tahammül sınırları belirleyemez.
Üstelik bu çıkışın, milyarlarca dolarlık iddiaların konuşulduğu fon skandalının ekranlarda en yüksek perdeden tartışıldığı günlere denk gelmesi, kamuoyunda “Rahatsızlık mı müdahaleye dönüştü?” sorusunu daha da keskinleştirdi.
Bu sorunun yanıtı yalnızca bir kurumun değil, Türkiye’deki tüm medyanın geleceğini ilgilendiriyor.
Kayyum gelince yalnızca tabela değişmiyor
Bir medya kuruluşuna kayyum atandığında değişen şey yalnızca şirket yönetimi veya ticari unvan değildir. Asıl değişim, ekranın ne gösterdiği ve neyi kararttığıdır.
Daha önce yaşanan örneklerde de tablo benzerdi: Tartışma programları kalkıyor, farklı sesler azalıyor, yayın akışı törpüleniyor. Sözcü TV’de kayyum kararının ardından tartışma programlarının yayından çekilmesi de bu çizginin en taze halkası oldu.
Yönetim değişebilir; ancak gazetecilerin, yorumcuların ve siyasi tartışmaların ekrandan çekilmesi sıradan bir ticari karar değildir. Bu, yurttaşın farklı görüşlere ulaşma kapısının biraz daha kapanmasıdır.
Ana akım televizyonculukta eleştirel ve sorgulayıcı yayınların zaten dar bir alana sıkıştığı düşünüldüğünde, tablo daha da ağırlaşıyor.
Yurttaş alternatif bilgiye nereden ulaşacak, iktidarın icraatını hangi bağımsız verilerle tartacak, siyasi kararını hangi çoğulcu zeminde verecek?
Ekranlar tek tonda akmaya başladığında mesele yayıncılık kalitesi olmaktan çıkar; doğrudan demokrasinin çoğulculuk ilkesine dokunur.
19 Kasım 2026
Ahmet Orhan
