Uzman Klinik Psikolog Sena Kalaz Güven, batıl inançların psikolojik, kültürel ve nörobiyolojik temelleri, sağladığı faydalar ve olası zararları hakkında önemli bilgiler paylaştı. Güven, batıl inançların özellikle belirsizlik dönemlerinde kaygıyı azaltan bir araç olarak işlev gördüğünü söyledi.
Belirsizlik Karşısında Anlam Arayışı
Uzman Klinik Psikolog Sena Kalaz Güven, batıl inançların temelinde insan zihninin belirsizlik karşısında geliştirdiği başa çıkma mekanizmalarının yattığını belirtti. “Psikolojik olarak insanlar, kontrol edemedikleri durumlarda anlam arayışı içerisindedir” diyen Güven, stresli ve öngörülemez olaylarla karşılaşıldığında beynin tehdit algısını azaltmak için çeşitli bilişsel stratejiler geliştirdiğini aktardı.
Kaygıyı Azaltıp Psikolojik Dayanıklılığı Artırıyor
Güven’e göre batıl inançlar; stres, hastalık, ekonomik kriz veya duygusal travma gibi zorlayıcı dönemlerde bireylere psikolojik bir “sığınak” sunuyor. 2008 ekonomik krizi döneminde yapılan bir araştırmada, belirsizlik yaşayan bireylerin batıl ritüellere daha sık başvurduğunu hatırlatan Güven, “Uğurlu objeler taşımak veya belirli ritüelleri uygulamak kişinin zihninde güvenlik algısını pekiştirir” dedi.
Aşırı Bağımlılık Karar Verme Yetisini Zayıflatıyor
Batıl inançların aşırıya kaçıldığında bireyin öz yeterlilik duygusunu zayıflatabileceğine ve bağımsız karar alma kapasitesini sınırlandırabileceğine dikkat çeken Güven, “Kendi yetenekleri yerine ‘dışsal’ faktörlere güvenmek rasyonel karar verme süreçlerini bozabilir” diye konuştu.
Kültürel ve Sosyal Öğrenme Etkisi
Batıl inançların yalnızca bireysel psikoloji ile değil, kültürel normlarla da iç içe olduğuna değinen Güven, “Bazı toplumlarda ‘13’ sayısı uğursuzlukla ilişkilendirilirken bazı Asya kültürlerinde ‘8’ sayısı şansı temsil eder” dedi. Sosyal öğrenme yoluyla çevreden alınan inançların içselleştirildiğini aktaran Güven, kültürel bağlamın batıl inançların gücünü belirlediğini vurguladı.
Nörobiyolojik Temelleri de Var
Nörobilimsel araştırmaların batıl inançların beynin ödül mekanizmalarıyla ilişkisini ortaya koyduğunu belirten Güven, dopamin sistemi ve kaygı düzeyi arttığında devreye giren amigdala–prefrontal korteks bağlantılarındaki değişimlerin bu inançlara yatkınlığı yükselttiğini söyledi.
Dengeli Olduğunda Faydalı, Aşırı Olduğunda Zararlı
Araştırmaların batıl inançların sınırlar içinde kaldığında stres yönetimi ve motivasyonu desteklediğini gösterdiğini aktaran Uzman Klinik Psikolog Sena Kalaz Güven, “Sporcuların ‘uğurlu’ ritüeller uygulaması öz güvenlerini artırarak performanslarını dolaylı olarak destekler. Ancak aşırıya kaçılması obsesif-kompulsif bozukluk benzeri ritüellere dönüşerek ruh sağlığını olumsuz etkileyebilir” uyarısında bulundu.
(BSHA – Bilim ve Sağlık Haber Ajansı)
