Disleksi, okuma ve yazma becerilerini etkileyen bir öğrenme bozukluğudur. Disleksinin tam bir tedavisi olmasa da, bireylere yardımcı olmak için bir dizi strateji ve yöntem vardır. Bu stratejiler, disleksiye sahip kişilerin okuma ve yazma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. İşte disleksi yönetimi için kullanılan bazı yaygın stratejiler:

1. Özel Eğitim ve Terapi: Disleksi tanısı alan bir kişi, özel eğitim veya terapi programlarına katılabilir. Bu programlar, bireyin okuma, yazma ve kelime dağarcığını geliştirmesine yardımcı olabilir.

2. Multisensör Yaklaşım: Bu yaklaşım, görsel, işitsel ve dokunsal duyumların bir arada kullanılmasını içerir. Örneğin, bir kelimeyi görüntülemek, duymak ve yazmak, disleksiye sahip kişilere yardımcı olabilir.

3. Okuma Terapisi: Okuma terapisi, disleksi ile mücadelede kullanılan etkili bir yöntemdir. Bu terapiler, okuma becerilerini geliştirmek için özel olarak tasarlanmış teknikleri içerir.

4. İşitsel İşleme Terapisi: Bazı disleksi vakaları işitsel işleme zorluklarıyla ilişkilendirilir. Bu nedenle işitsel işleme terapisi, işitsel algılamayı güçlendirmeye yönelik olarak kullanılabilir.

5. Teknolojik Destekler: Bireylerin okuma ve yazma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmak için teknoloji kullanılabilir. Özel yazılımlar, sesli kitaplar ve metin okuma yazılımları gibi araçlar disleksiye sahip kişilere destek sağlayabilir.

6. Bireysel Öğrenme Planları: Okul sisteminde, disleksiye sahip öğrencilere özel öğrenme planları hazırlanabilir. Bu planlar, bireyin ihtiyaçlarına ve güçlü yanlarına uygun olarak düzenlenmiş öğrenme çerçevelerini içerir.

7. Aile Destek: Aileler, disleksiye sahip çocuklarına destek olmalı ve onların özgüvenlerini artırmalıdır. Aileler, disleksi ile nasıl başa çıkacakları konusunda eğitim alabilirler.

Unutmayın ki her bireyin disleksi deneyimi farklıdır ve tedavi yöntemleri kişiselleştirilmelidir. Bir uzmana danışmak, en uygun tedavi planını oluşturmanıza yardımcı olabilir. Disleksi yönetimi, sabır, sürekli çalışma ve destek gerektiren bir süreçtir.

Disleksinin tedavisi ‘özel eğitim’

Okuma güçlüğü manasında kullanılan disleksinin poligenik yani genetik faktörlerden kaynaklandığını ifade eden Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, bazı ailelerde disleksinin daha sık oranda görüldüğünü söyledi. Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, “Disleksinin genel anlamda tedavisi özel eğitimdir, o yüzden de dislekside erken teşhis çok önemlidir.” dedi.

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, 8 Ekim Dünya Disleksi Günü dolayısıyla disleksi hakkında merak edilenleri anlattı.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, okuma güçlüğü manasında kullanılan disleksinin, yazma güçlüğü manasında kullanılan disgrafi ve matematik güçlüğü olan diskalkuli ile birlikte nörogelişimsel bir rahatsızlık olan özgül öğrenme güçlükleri altında yer aldığını dile getirdi.

Bütün nörogelişimsel rahatsızlıklarda olduğu gibi özgül öğrenme güçlüklerinin de anne karnında beyin gelişimi sürecinde oluşan yapısal ve fonksiyonel farklılıklardan ortaya çıktığını kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, disleksinin de poligenik yani birden fazla genin yol açtığı sebeplerden ortaya çıktığını vurguladı.

Yanlış okuma veya bazı harfleri okuyamama görülüyor

Disleksinin görülme sıklığına göre en sık görülen özgül öğrenme güçlüğü tipi olduğunu da dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, “Dislekside okuma; heceleyerek okuma, okumanın çok yavaş olması, okuduğunu anlamada problem, okurken hece atlama veya hece ekleme, yanlış okuma veya bazı harfleri okuyamama şeklinde kendini gösterebilir.” dedi.

Bir kişiye disleksi tanısı koyabilmek için bu belirtilerin hepsinin aynı anda olmasına gerek olmadığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, poligenik yani genetik faktörlerden kaynaklanan disleksinin bazı ailelerde daha sık oranda görüldüğünü söyledi.

Dislekside ortalama düzeyde zeka seviyesine sahip olduğu halde sözcükleri doğru okuyamama, okuduğunu anlayabilmede güçlük çekme, okuma hızı ve akıcılığında zorlanmalar yaşandığını da anlatan Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, bu güçlüklerin öğrencinin okul başarısını ve tüm akademik alanlardaki performansını olumsuz yönde etkilediğini belirtti. Disleksinin bütün nörogelişimsel hastalıklarda olduğu gibi ömür boyu sürdüğünü kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, yetişkinlerde görülme oranının yüzde 4 olarak tahmin edildiğini de vurguladı.

Erken teşhis çok önemli

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, şu bilgileri de verdi:

“Çocuklarda ilkokul çağından önce sağını solunu karıştırma, merdiven çıkmakta zorlanma, ayakkabı bağlamada problem, düğme iliklemede problemler görülebiliyor. Ayrıca sosyal hayatta arkadaş ilişkilerinde problemler, aşırı alınganlık, aşırı tepki verme gibi durumlarda yaşanabiliyor. Disleksinin genel anlamda tedavisi özel eğitimdir, o yüzden de dislekside erken teşhis çok önemlidir.”

Dislekside dikkat ile ilgili problemlerin de yer alabildiğini dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, en sık birlikte görüldüğü hastalığın da dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile ders çalışmama isteği olduğunu kaydetti.

İşte disleksinin neden olabileceği zorluklar

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, dislekside akademik alanda yaşanan ve fark edilebilecek zorlukları şöyle sıraladı:

-Zeka düzeyi normal veya normalin üstünde olmasına rağmen okumayı öğrenmede güçlük belirgindir. Ses harf ilişkisi kurmakta zorlanır, özellikle ‘b-d, p-g’ harflerini karıştırır.

-Okurken harf veya sözcük atlama, harf veya sözcük ekleme olabilir.

-Yazı yazması yavaştır, belli bir düzende yazmakta zorluk çeker. Tahtada yazılan yazıyı defterine kopya etmekte güçlük çeker. Ayna görüntüsü yazısı vardır, harfleri ve rakamları ters yazar.

-Eksik harf, hece veya fazla harf, hece yazabilir, kelimeler arasında boşluk bırakmaz. 

-Matematik sembolleri öğrenmekte zorluk yaşar, bu sembolleri karıştırabilir (+, x). 

-Paraları tanımada, saati öğrenmede, çarpım tablosunu ezberlemekte zorlanır. 

-Günleri, ayları, mevsimleri sıralamakta sorun yaşar .

-Organizasyon yapabilme, dikkat ve oryantasyon alanında da sorunlar belirgindir. Çok konuşma, dikkat eksikliği, konsantre olmada güçlük, aşırı hareketlilik gözlenir. 

-Zamanı ayarlamada güçlük çeker, nerden başlayacağını bilemez, sorumluluklarını yerine getirmekten kaçar. Verilen ödevleri planlama ve düzenlemede güçlük yaşar.

-Yer, yön tayini yapmakta zorlanır, sağ-sol, üst, alt, ön- arka kavramlarını karıştırır. 

-Özellikle ders çalışmaya karşı isteksizdir, yakınlarından yardım ister, sık sık ara verir, odaklanma problemleri belirgindir. 

-Akranları ile ilişkilerinde güçlükler olabilir. Akranları tarafından eleştiri veya uyarı aldıklarında dikkate almaz veya aşırı tepki gösterir.

-Sonunu düşünmeden hareket edebilirler, daha çocuksu davranabilir. 

-Jest, mimik, sözel olmayan iletişim becerilerini anlayabilmek ve kullanabilmek ile ilgili güçlük yaşar. 

-Sosyal iletişim alanında yaşanan bu zorluklar yanında akademik alandaki sorunların da varlığı yoğun özgüven sorunun yaşanmasına neden olabilir.