Gluten, buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir proteindir. Çölyak hastalığı olan kişiler ¹ gluten içeren gıdalar tükettiklerinde, ince bağırsaklarında iltihaplanma ve hasar meydana gelir. Bu durum, besinlerin emilimini bozarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Çölyak Hastalığının Nedenleri:

• Genetik Yatkınlık: Çölyak hastalığı genetik geçişli bir hastalıktır. Ailede çölyak hastalığı öyküsü olan bireylerde hastalık riski daha yüksektir.
• Gluten: Gluten, çölyak hastalığının tetikleyicisidir. Gluten içeren gıdaların tüketimi, bağışıklık sisteminin ince bağırsağa saldırmasına neden olur.
• Çevresel Faktörler: Bazı çevresel faktörlerin de çölyak hastalığının gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Çölyak Hastalığının Belirtileri:

Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve her yaşta ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Kilo kaybı veya kilo alamama
• Yorgunluk ve halsizlik
• Anemi (kansızlık)
• Kemik ve eklem ağrıları
• Cilt döküntüleri
• Ağız içinde aftlar
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği

Çölyak Hastalığının Tanısı:

Çölyak hastalığının tanısı için çeşitli testler yapılmaktadır:

• Kan testleri: Antikor testleri ile çölyak hastalığına özgü antikorların varlığı araştırılır.
• İnce bağırsak biyopsisi: İnce bağırsaktan alınan doku örneği incelenerek hasar tespiti yapılır.
• Genetik testler: Genetik yatkınlığın araştırılması için genetik testler yapılabilir.

Çölyak Hastalığının Tedavisi:

Çölyak hastalığının tek tedavisi, ömür boyu gluten içeren gıdalardan uzak durmaktır. Gluten içermeyen bir diyet ile ince bağırsak hasarı iyileşir ve belirtiler ortadan kalkar. Gluten içermeyen diyet, buğday, arpa, çavdar gibi tahılların yanı sıra bu tahıllarla yapılan tüm ürünlerden uzak durmayı gerektirir.

Çölyak Hastalığı ve Yaşam:

Çölyak hastalığı olan bireyler, gluten içermeyen bir diyetle sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürdürebilirler. Gluten içermeyen ürünlerin yaygınlaşması ve çölyak hastalığı hakkında farkındalığın artması, çölyaklı bireylerin yaşamını kolaylaştırmaktadır.

Egepol Hastaneleri Gastroenteroloji Uzmanı Dr. Adnan Kırcı, genetik nedenlerle ortaya çıkan Çölyak hastalığının kadınlarda erkeklere göre iki kat fazla görüldüğüne dikkat çekti.

Çölyak hakkında bilgi veren Uzm. Dr. Adnan Kırcı, hastalığın buğday, arpa, yulaf ve çavdarda bulunan gluten denen proteine karşı ince bağırsakta gelişen gelen alerjik reaksiyon sebebiyle ortaya çıktığını söyledi.

“Genetik zemini olmayan hastalarda sadece aşırı miktarda gluten içeren gıdaların tüketilmesi çölyak hastalığına neden olmaz” diyen Uzm. Dr. Kırcı, “Çölyak hastalığı genetik zeminli bir hastalıktır. Birinci dereceden akrabaların birinde çölyak bulunan kişilerde bu risk yüzde 15 kadar artmaktadır. İkizlerde daha çok görülür. Genetik zemini bulunan herkeste de çölyak hastalığı görülmeyebilir. Burada çevresel faktörler önemlidir. Kişinin beslenme alışkanlıkları yani ne kadar glutenli gıda tükettiği önemlidir. Glutenli gıdaları tüketmeye devam ettikçe yıllar içinde çölyak hastalığı meydana gelebilir” diye konuştu.

HAZIR GIDALAR VE İŞLENMİŞ ÜRÜNLERDE DE VAR

Çölyak hastalığına karşı glutensiz bir beslenme alışkanlığı edinilmesi gerektiğini vurgulayan,

Uzm. Dr. Adnan Kırcı, “Gluten sadece buğday, arpa, yulaf ve çavdarda bulunmaz. Günümüzde sanayi tipi işlenmiş gıda ürünlerinde de rastlanmaktadır. Paketli gıdalar, hazır yoğurt, hazır salça, çikolata, soslanmış kuruyemişler, sosların tümü ve işlenmiş et ürünlerinde gluten bulunmaktadır.

Bitkisel ürünler, bakliyat, beyaz ve kırmızı et, mısır, pirinç ve patates tüketiminde ise sorun olmuyor. Makarna veya bulgur pilavı yerine kalorisine dikkat etmek kaydıyla pirinç pilavı tüketilebilir” ifadelerini kullandı.

ÇÖLYAK HASTALIĞINA KARŞI AKDENİZ TİPİ BESLENME

Çölyak hastalığının her yaşta görülebildiğine dikkat çeken Uzm. Dr. Adnan Kırcı, “Türkiye'de Çölyak hastalığı ortalama yüzde 1 olarak görülür. Her 1 tanımlanmış vakaya karşı 7 tane de gizlenmiş vaka var olarak kabul edilir. Kadınlarda erkeklere göre iki kat fazla ortaya çıkmaktadır. Tanı koymak için hastanın klinik şikayetlerine ve kan testlerine bakılır. Eğer bunlarda sorun varsa endoskopide ince bağırsak ve 12 parmak bağırsağından biyopsi alınıp patolojide incelenmesi gerekir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda karın ağrısı, ishal, kusma, kilo alamama gibi sorunlarla kendisini belli eder. Yetişkinlerde ise gaz, şişkinlik, ishal, bir grup hastada sadece kabızlık, karaciğer tahlil bozuklukları, erken yaşta kemik erimesi, diş çürükleri, ağızda aftlar, demir ve vitamin eksikliği halsizlik gibi belirtileri vardır. Bu hastalığın ana tedavisi diyettir. Burada beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi gerekmektedir. Ömür boyu gluten içerikli maddelerden uzak durmak gerekir. Akdeniz tipi beslenmek, taze sebze, meyve, balık gibi ürünlerin tüketilmesi çölyak hastalığı riskini azaltmaktadır” dedi.

UZMAN HEKİME MUAYENE OLUN

Gastroenteroloji Uzmanı Dr. Adnan Kırcı, şöyle devam etti: “ Çölyak'ın farklı çeşitleri de vardır. Latent çölyak tipinde hastada genetik zemin olmasına rağmen klinik şikayetler bulunmaz. Kan testleri negatif gelebilir. Sessiz çölyak denen tipte ise kan tahlilinde pozitiflik olmasına rağmen klinik şikayet olmayabilir. Zaman içinde bu atipik çölyak, etkilerini şikayetlerini artırabilir. Çölyak nedeniyle vitamin eksikliği bulunan kişilerde D vitamini, demir, B12 vitamini, çinko, magnezyum, kalsiyum takviyeleri verilebilir. Hastalığa bağlı olarak kas iskelet sisteminde zayıflama ve performans düşüklüğü olduğu için tanı konduktan sonra yaşına ve kilosuna uygun bir egzersizde önerilir. Çölyak şüphesi olanların vakit kaybetmeden uzman hekime muayene olması gerekmektedir”