YAZI DİZİSİ - Demirci'nin Sessiz Çöküşünün Perde Arkası-2 "DEMİRCİ'NİN ŞEHİR MERKEZİ DE KÜÇÜLDÜ "
Sevgili Okurum, bu önünde duran yazım, bir yazı dizisinin 2. bölümü...Tavsiyem önce 1. bölümü okuyarak, bunu okumanızdır. Çünkü bu çalışmam bence Demirci tarihini anlatan bir tarihi çalışmadır..1. Bölümü okumak için aşağıdaki linke tıkla...
https://www.manisasonhaber.com/mustafa-temiz-haberleri/yazi-dizisi-mustafa-temiz-yazdi-demircinin-sessiz-cokusunun-h39670.html
DEMİRCİ'NİN ŞEHİR MERKEZİ DE KÜÇÜLDÜ
Kırsal mahallelerin boşalması tek başına açıklama olsaydı mesele daha sınırlı kalabilirdi.
Ama sorun şehir merkezine de yansıdı.
Akademik çalışmalarda Demirci şehir merkezinin nüfusunun 2010 yılında yaklaşık 26 bin 186 olduğu, 2020'de ise 19 bin 893'e kadar gerilediği ortaya konuluyor.
Yaklaşık 10 yılda ne olmuş biliyor musunuz?
6 bin 293 kişilik kayıp.
Yaklaşık: Yüzde 24.
Bu ne demek?
Demek ki mesele sadece köylerden insanların ayrılması değil.
Demirci'nin kent merkezi de nüfus çekme gücünü kaybediyor.
Bunun ekonomik karşılığı çok ağır. Çoğu esnaf birikimlerinin avantajıyla ticari hayatını sürdürüyor. Birikimi olmayan ticaretinden başka getirisi ve parası olmayan da ya kapatıyor. Başka işe başlıyor. Ya da işyerini kapatıp, satabilirse evinin eşyasını kamyona sarıp Demirci'den gidiyor.
Mesela sahibinden satış yapılan internet sitesinde bugün itibariyle sitede Demirci'den 200 tane ayrı ayrı taşınmaz ev, tarla, arsa, bağ, bahçe, çiftlik satılık ilanına çıkmış.
Başka web ortamlarında veya sosyal medyalarda satılığa çıkanlar ise 1000'in üzerinde... Mahalle aralarında "SATILIK" ve "KİRALIK" yazıları da dikkat çekici sayılarda. Tarım arazileride pasifleşmiş, miras devirlerinde oluşan anlaşmazlıklar yüzünden bırak içine girmeyi kenarından bile geçilmeyen 1/12 den başlayıp 1/ 2 nispetindeki hissedarlar da yine bu ilçenin gerçekleri olarak önümüze çıkıverdi.
Şehir merkezinin nüfusu azaldığında neler olur? Diye sorsalar akla ilk gelenler şunlar.
ev kiralama piyasası daralır,
esnafın müşteri sayısı azalır,
restoran ve kafelerin cirosu etkilenir,
perakende ticaret küçülür,
ulaşım talebi azalır,
özel hizmetlerin sürdürülebilirliği zorlaşır,
yeni yatırımcının ilçeye bakışı değişir.
Bir başka deyişle: Nüfus azalması ekonomiyi küçültür; küçülen ekonomi yeni nüfusun gelmesini engeller.Böylece kısır döngü oluşur.
HALICILIK: DEMİRCİ'NİN BİR ZAMANLAR EKONOMİK MOTORUYDU
Demirci'nin ekonomik geçmişinde halıcılığın özel bir yeri var. Halıcılık yalnızca bir üretim faaliyeti değildi.
Aile ekonomisiydi.
Kadın emeğiydi.
Ev ekonomisiydi.
Esnaftı.
Ticaretti.
İlçenin kimliğiydi.
Ancak zamanla el halısının ekonomik ağırlığı azaldı. Makine halısı ve iplik üretimi öne çıktı.
Bu dönüşüm aslında kaçınılmazdı. Sorun dönüşümün yaşanması değil.
Eski ekonomik model küçülürken onun yerine yeterince güçlü, çeşitli ve yüksek katma değerli yeni bir ekonomik yapı kurulup kurulamadığı.
Bugün Demirci'de halı ve iplik üretimi hâlâ önemli. Ancak ilçenin ekonomisini yalnızca birkaç sektöre yaslamak ciddi risk oluşturuyor. Çünkü ekonomik çeşitlilik ne kadar azsa, dışarıdan gelecek bir kriz ilçeyi o kadar fazla etkiliyor.
TARIMDA DA AYNI HİKÂYE: ÜRETİCİ VAR, AMA ÖLÇEK SORUNU VAR
Demirci'nin bir başka önemli ekonomik ayağı tarım.
Kiraz, zeytin, meyvecilik, Antep fıstığı, hayvancılık ve diğer tarımsal faaliyetler ilçenin kırsal ekonomisinde önemli yer tutuyor.
Ancak burada da kronik bir sorun var: Arazi parçalanması.
Miras yoluyla bölünen araziler, üreticinin ekonomik ölçeğini küçültüyor.
Küçük arazi: Daha düşük mekanizasyon, daha yüksek maliyet, daha düşük pazarlık gücü, daha düşük katma değeranlamına gelebiliyor. Bunun üzerine gençlerin tarımdan uzaklaşması ekleniyor.Bugünün gençleri, küçük ve parçalı tarımsal işletmelerin başında kalmak yerine daha düzenli gelir ve kariyer imkânı arıyor.
Kırsal nüfus yaşlanıyor. Büyükşehir olduktan sonra kağıt üstünde mahalle olan köylerin nüfus sayıları enteresan, yaş ortalamasını merak edenler var ise bunu da onlar araştırsın. Muhtar başına düşen hane sayısı ile nüfus sayısı arasındaki çelişki de bu köyden mahalleye dönüşen yerlerde çok dikkat çeker bir çelişki. Çoğu ev bomboş ve kimseler yaşamıyor. Eskilerin deyişiyle metruk hale dönüşen bu yapılar baykuşların yuvası olmuşlar.
Demirci'nin geçmişteki ekonomik damarlarından biri de tütündü.
Ancak tütün üretiminin eski ağırlığı kalmadı. Bu, Demirci açısından basit bir ürün değişimi değildi. Tütünün azalması, binlerce üreticinin alıştığı gelir modelinin bozulması anlamına geliyordu.
Peki yerine ne konuldu? İşte asıl mesele burada.
Bir ekonomik sektör küçülüyorsa yerine yeni sektörün aynı gelir ve istihdam kapasitesini yaratması gerekir.
Aksi halde: Eski gelir gider, yeni gelir gelmez.
Demirci'nin son yıllarında yaşanan ekonomik sorunların önemli bölümü tam olarak bu geçiş problemine bağlanabilir.
ÜNİVERSİTE: DEMİRCİ'NİN BÜYÜK AVANTAJI NEDEN YETERİNCE DEĞERLENDİRİLEMEDİ?
Demirci'nin elindeki en önemli kozlardan biri! Manisa Celal Bayar Üniversitesi. Eğitim Fakültesi ve Meslek Yüksekokulu ilçenin sosyal ve ekonomik hayatında yıllardır önemli rol oynuyor.
Ancak geçmişteki öğrenci hacmiyle bugün arasında ciddi fark var. Öğrenci sayısındaki düşüşün ekonomik sonuçları da doğrudan hissedildi.
Çünkü üniversite öğrencisi ilçeye yalnızca eğitim faaliyeti getirmiyor.
Öğrenci: Ev kiralıyor, alışveriş yapıyor, lokantaya gidiyor, ulaşım kullanıyor, kültürel hayatın parçası oluyor, spor ve sosyal alanları kullanıyor.
Dolayısıyla öğrenci sayısındaki düşüş, şehir ekonomisinin tüketici sayısının da düşmesi demek.
Bugün fakültenin yeniden büyütülmesi Demirci için bir eğitim meselesinden çok daha fazlasıdır. Bu, bence Demirci için aynı zamanda, hemen formüle edilip uygulanması acil bir ekonomi politikasıdır.
Demirci'nin son 15 yıllık hikâyesinin en dikkat çekici başlıklarından biri de Organize Sanayi Bölgesi.
Fakat burada da bir başka acı gerçek var. OSB yıllardır konuşuluyor. 2019'da yaklaşık 800 dönümlük alan üzerinde OSB kurulması için çalışmalar yürütülüyordu ve 35 ön başvurudan söz ediliyordu.
2021'de Demirci OSB'nin ilçenin işsizlik ve göç sorununu çözmesi bekleniyordu. 2022'de yine OSB'nin istihdam deposu olacağı ifade edildi.
Ve nihayet 6 Ocak 2025'te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı onaylı ilk kısım için ön tahsis satışları başladı. Metrekare fiyatı 500 TL olarak açıklandı.
Şimdi kritik soru şu... NEDEN BU KADAR GEÇ?
Demirci yıllardır göç veriyor. Gençlerini kaybediyor. Nüfusu düşüyor. Ekonomik gelişmişlik sırası geriliyor.
Ve ilçenin en fazla ihtiyaç duyduğu üretim ve istihdam altyapılarından biri ancak yıllar sonra yatırım aşamasına geliyor. Elbette OSB gibi büyük projelerin bürokratik, hukuki ve teknik süreçleri var. Ama vatandaş açısından bakıldığında soru basit.
Demirci'nin zamana ihtiyacı yok muydu?
Çünkü nüfus kaybeden bir ilçede her geçen yıl önemlidir.
Bir genç bugün ilçeden giderse, yarın OSB açıldığında geri dönmeyebilir.
Bir girişimci bugün yatırım yapmazsa, beş yıl sonra başka bir şehre yerleşmiş olabilir.
Bir aile bugün çocuklarının geleceği için ilçeyi terk ederse, o aileyi tekrar geri getirmek kolay değildir.
Şimdi bütün tartışmaların üzerine resmi gelişmişlik göstergesini koyalım. Buna kimsenin karşı fikri asla olamaz.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması'nda Demirci.
2017 yılında Türkiye genelinde 316. sıradaydı.
Gelişmişlik kademesi: 3. kademe.
2022'de ise: 427. sıraya geriledi.
Ve: 4. kademeye düştü.
Bu veriler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kaynaklı Manisa sosyo-ekonomik görünüm raporlarında yer alıyor.
Yani Demirci: 111 BASAMAK GERİLEDİ.
Üstelik yalnızca sırası düşmedi. Bir gelişmişlik kademesi aşağı indi. Burada çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.
Bu veri “Demirci kesin olarak fakirleşti” demiyor.
SEGE, ilçelerin birbirlerine göre sosyo-ekonomik konumunu ölçüyor.
Fakat daha çarpıcı olan şu: Türkiye'nin diğer ilçeleri ilerlerken Demirci onların gerisinde kaldı.
İşte göreli gerileme tam olarak budur.
YAZI DİZİMİZİN 3. BÖLÜMÜNDE DEMİRCİ'DE YAŞAYAN HERKESİN İÇİNDE OLDUĞU AMA FARKINDA OLMAYANLARIN SAYISININ FARKINDA OLANLARDAN DAHA ÇOK OLDUĞU ACI GERÇEKLERİ YAZACAĞIM..
Yarın yine aynı saatte saat 15:00'da www.manisasonhaber.com da buluşalım olur mu?
Demirci için dertleşmemiz lazım, herkesin eteğindeki taşı dökmesi lazım...
16 Eylül 2026
Mustafa Temiz