ZİNCİR MARKET CEZALARI

Gıda Fiyatlarında Asıl Tehlike Kartelleşme

Kesilen cezalar sorunu çözmez; çünkü mesele fiyat değil, piyasanın kimlerin kontrolüne geçtiğidir.

Son günlerde kamuoyuna yansıyan bir gelişme dikkat çekici: Ünlü bir zincir markete, sebze ve meyvede yüzde üç yüze varan fahiş kâr uyguladığı gerekçesiyle yaklaşık iki milyon lira ceza kesildi. Devamında ise çok sayıda ulusal zincir markete toplamda yüz milyon liraya yaklaşan cezaların verildiği açıklandı.

Bu zincir marketlerin hangileri olduğuna dair herkesin doğruluğu kesinleşmiş bilgileri vardır. Yapacakları fiyat artışlarını hükümetin hedef enflasyonuyla uyumlu bir zamanlamayla yapmakta pek mahir olduklarını konuya duyarlı herkes hatırlayacaktır.

Ama ne olduysa bu yapılar bir türlü doymak bilmez kar hırslarının önüne geçemeyerek zamları normalleştirmeyle bir anlamda enflasyonun artışına en fazla katkıda bulunacak hale geldiler.

Neticede hükümette küçük bir uyarı aldılar.

İlk bakışta bu tablo, “devlet denetliyor, piyasa disipline ediliyor” algısı oluşturabilir. Ancak meseleye biraz daha yakından bakıldığında, bu cezaların sorunun kendisini değil, yalnızca görünen yüzünü hedef aldığı anlaşılmaktadır.

Sorun Fiyat Değil, Yapı Sorunu

Bugün Türkiye’de gıda fiyatlarındaki artışı sadece “fahiş kâr” başlığıyla açıklamak eksik kalır. Asıl mesele, perakende sektörünün yapısal dönüşümüdür.

Mahalle bakkalından semt pazarına kadar uzanan geleneksel ticaret yapısı, yerini giderek daha fazla sayıda ulusal zincir markete bırakmıştır.

Piyasa, birkaç büyük sermaye grubunun kontrolüne doğru hızla evrilmiştir.

Kartelleşmenin Sessiz Yükselişi

Rekabetin ortadan kalktığı her yerde kartelleşme kaçınılmazdır. Bugün zincir marketler arasında açık bir anlaşma olmasa bile, fiili bir fiyat paralelliği oluşmuş durumdadır.

İşte bu nedenle kesilen cezalar, kartelleşme eğilimini ortadan kaldırmak bir yana, sadece kamuoyunu yatıştırmaya yönelik geçici adımlar olarak kalmaktadır.

Cezalar Neden Caydırıcı Değil?

Yüz milyon lira gibi büyük görünen rakamlar, bu zincirlerin yıllık cirolarıyla kıyaslandığında oldukça sınırlı kalmaktadır.

Bu cezalar sistemin işleyişini değiştirecek bir güçten yoksundur.

Stratejik Hata: Kontrolün Kaybı

Hükümet, gıda ve temel tüketim ürünleri piyasasının kontrolünü büyük ölçüde zincir marketlere bırakmıştır.

Bu durum uzun vadede piyasa gücünün birkaç elde toplanmasına neden olmuştur.

Perakende Yasası Neden Çıkmıyor?

Yıllardır gündemde olan ancak bir türlü hayata geçirilmeyen Perakende Yasası, bu sorunun çözümünde kilit rol oynayabilecek bir düzenlemedir.

Gıda Üzerinden Kurulan Güç

Gıda, toplumun en temel ihtiyacıdır. Bu nedenle gıda piyasasının dengeli bir yapıda olması gerekir.

Sonuç: Görmezden Gelinen Tehlike

Bugün kesilen cezalarla tartışılan konu, aslında çok daha büyük bir problemin küçük bir yansımasıdır.

Çünkü mesele artık sadece enflasyon değil, piyasanın kontrolünün kimde olduğu meselesidir.

04 Nisan 2026

Ahmet Orhan