Uzmanlar, ağrıya ateş, bulantı ve kusmanın eşlik etmesi halinde akut kolesistit olarak bilinen safra kesesi iltihabına karşı dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor.

Genel Cerrahi Uzmanı Dr. İsmail Çalıkoğlu, akut kolesistitin özellikle safra taşlarına bağlı olarak geliştiğini belirterek, erken müdahalenin tedavide büyük önem taşıdığını ifade ediyor. Çalıkoğlu, belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saatin kritik olduğunu ve gecikmiş vakalarda safra kesesinde kangren, delinme, karın zarı enfeksiyonu ve sepsis gibi ciddi komplikasyonların ortaya çıkabileceğini vurguluyor.

Vakaların büyük bölümünde neden safra taşı

Safra kesesi, karaciğer tarafından üretilen safrayı depolayarak özellikle yağların sindirilmesine yardımcı oluyor. Safranın yapısındaki dengenin bozulması sonucunda önce safra çamuru, ardından safra taşları oluşabiliyor.

Taşlardan birinin safra kesesinin çıkış kanalını tıkaması, safra sıvısının kesede birikmesine ve zamanla iltihaplanmaya neden olabiliyor. Akut kolesistit vakalarının yaklaşık yüzde 90-95'inin safra taşlarından kaynaklandığı belirtiliyor.

Toplumda erişkinlerin yaklaşık yüzde 10-20'sinde safra taşı bulunduğu tahmin edilirken, bu kişilerin önemli bir bölümünde herhangi bir belirti görülmeyebiliyor. Ancak bazı hastalarda safra kesesi iltihabı, safra yollarında tıkanıklık veya pankreatit gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyor.

Safra taşı bulunmadan gelişen safra kesesi iltihabının da görülebildiğini belirten uzmanlar, bu durumun özellikle yoğun bakımda bulunan hastalarda ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Kadınlarda daha sık görülüyor

Akut kolesistitin kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 2-3 kat daha fazla görüldüğü ifade ediliyor. Östrojen hormonunun safra içerisindeki kolesterol miktarını artırması ve gebelik döneminde safra kesesi hareketlerinin yavaşlaması, kadınlarda riskin daha yüksek olmasının nedenleri arasında gösteriliyor.

İleri yaş, ailede safra taşı öyküsü, obezite, diyabet ve yüksek kolesterol de risk faktörleri arasında yer alıyor. Uzun süreli açlık, hızlı kilo kaybı ve bazı kan hastalıkları da safra taşı oluşumunu ve buna bağlı komplikasyonları tetikleyebiliyor.

Ağrı sağ omuza ve sırta yayılabiliyor

Akut kolesistitin en belirgin belirtilerinden biri, özellikle yağlı yemeklerin ardından ortaya çıkan ve karnın sağ üst bölümünde hissedilen şiddetli ağrı olarak öne çıkıyor.

Ağrı zamanla şiddetlenirken sağ omuza, sağ kürek kemiğinin altına veya sırta doğru yayılabiliyor. Bulantı, kusma, iştahsızlık ve ateş de ağrıya eşlik edebiliyor. Hastalık ilerlediğinde titreme, yüksek ateş ve genel durum bozukluğu görülebiliyor.

Uzmanlar, saatlerce süren şiddetli karın ağrısının gaz veya hazımsızlık şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle ağrıyla birlikte ateş ve kusma görülüyorsa sağlık kuruluşuna başvurulması önem taşıyor.

Tanıda ultrason öne çıkıyor

Akut kolesistit şüphesinde öncelikle hastanın şikâyetleri ve fizik muayenesi değerlendiriliyor. Kan testleriyle enfeksiyon bulguları araştırılırken, görüntüleme yöntemi olarak çoğunlukla karın ultrasonografisi kullanılıyor.

Ultrasonla safra taşları, safra kesesi duvarındaki kalınlaşma, çevresindeki sıvı birikimi ve iltihabı düşündüren diğer bulgular tespit edilebiliyor. Gerekli görülen durumlarda bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme gibi ileri tetkiklere de başvurulabiliyor.

Kalıcı tedavide cerrahi seçenek öne çıkıyor

Tedavinin ilk aşamasında damar yoluyla sıvı desteği, ağrı kontrolü ve gerekli durumlarda antibiyotik uygulanıyor. Ancak bu yöntemlerin çoğu zaman hastalığın temel nedenini ortadan kaldırmadığı belirtiliyor.

Uygun hastalarda kalıcı tedavinin safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılması olduğu ifade ediliyor. Safra kesesinde taşların kalmaya devam etmesi durumunda ise yeni iltihap atakları yaşanma riski bulunuyor.

İlk 72 saat kritik önem taşıyor

Dr. İsmail Çalıkoğlu, akut kolesistit tedavisinde zamanlamanın büyük önem taşıdığını belirtiyor. Cerrahi açıdan engel oluşturacak ciddi bir sağlık problemi bulunmayan hastalarda erken dönemde laparoskopik safra kesesi ameliyatının tercih edildiğini aktaran Çalıkoğlu, özellikle belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde yapılan müdahalenin önemli avantajlar sağladığını ifade ediyor.

Erken cerrahinin hastanede kalış süresinin kısalmasına ve komplikasyon riskinin azalmasına katkı sağladığı belirtilirken, tedavinin gecikmesi iltihabın ilerlemesine, safra kesesinde kangren veya delinmeye ve daha zorlu cerrahi süreçlere neden olabiliyor.

Safra kesesi ameliyatlarının büyük bölümü kapalı yöntemle gerçekleştiriliyor. Laparoskopik cerrahide karın duvarında birkaç küçük kesi açılırken, yöntemin daha az ağrı, daha düşük enfeksiyon riski ve günlük yaşama daha hızlı dönüş gibi avantajlar sunduğu belirtiliyor.

Uzmanlar, özellikle saatlerce devam eden sağ üst karın ağrısı, ağrının sırta veya sağ omuza yayılması, buna ateş, bulantı ya da kusmanın eşlik etmesi halinde belirtilerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Bu tür şikâyetlerde erken değerlendirme, ciddi komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşıyor.